بومیسازی پلتفرمها؛ دیوارکشی یا پلسازی برای اقتصاد دیجیتال؟
بومیسازی پلتفرمها؛ دیوارکشی یا پلسازی برای اقتصاد دیجیتال؟ (حکمرانی رسانه – قسمت ۵۰)
مقدمه: سوءتفاهمِ بزرگ
هرگاه صحبت از «پلتفرمهای بومی» (مثل پیامرسانها یا موتورهای جستجوی داخلی) میشود، بخش بزرگی از جامعه گارد میگیرند. آنها تصور میکنند بومیسازی یعنی: «قطع ارتباط با جهان، کیفیت پایین، کپیکاری و نظارت امنیتی.»
این تصور منفی، تا حد زیادی ناشی از عملکردهای ضعیف گذشته و البته جنگ روانی دشمن است. اما اگر از منظر «اقتصاد سیاسی» و تجربه کشورهای پیشرفته نگاه کنیم، بومیسازی پلتفرمها نه یک پروژه امنیتی صرف، بلکه یک «ضرورت اقتصادی و تمدنی» است.
در قسمت پنجاهم، به بررسی مفهوم «بومیسازی» (Localization) در حکمرانی سایبری میپردازیم. چرا کشورهایی مثل چین، روسیه و کره جنوبی، میلیاردها دلار برای ساختن نمونههای بومی گوگل و واتساپ هزینه کردهاند؟
تجربه شرق: چرا بایدو و ویچت متولد شدند؟
چین تنها کشوری است که توانست در برابر سیلیکونولی بایستد. آنها گوگل را فیلتر کردند، اما نه فقط برای اینکه مردم جستجو نکنند؛ بلکه برای اینکه «بایدو» (Baidu) متولد شود.
آنها واتساپ را بستند تا «ویچت» (WeChat) رشد کند.
آیا ویچت یک کپی ضعیف است؟ خیر. ویچت امروز یک «سوپراپلیکیشن» است که واتساپ در برابر آن یک اسباببازی ساده به نظر میرسد. مردم چین با ویچت وام میگیرند، تاکسی سوار میشوند، نوبت دادگاه میگیرند و تجارت میکنند.
دستاوردهای این مدل:
- اقتصاد: درآمد تبلیغات دیجیتال چین (صدها میلیارد دلار) به جیب زاکربرگ نمیرود؛ در چرخه اقتصاد چین میماند و هزاران شغل برای مهندسان چینی ایجاد کرده است.
- داده: دادههای رفتار ۱.۴ میلیارد چینی در داخل کشور میماند و خوراکِ توسعه هوش مصنوعیِ چین میشود.
- قدرت چانهزنی: وقتی اپل میخواهد در چین گوشی بفروشد، مجبور است قوانین چین را بپذیرد، چون نمیتواند از بازار اپلیکیشنهای چینی چشمپوشی کند.
روسیه و کره جنوبی: مدلهای دیگر
- روسیه: با حمایت از «یاندکس» (Yandex)، بازاری را ساخت که در آن گوگل نتوانست انحصار مطلق داشته باشد. یاندکس سرویس تاکسی، غذا و نقشه بسیار قویتری از گوگل در روسیه دارد.
- کره جنوبی: موتور جستجوی «نیور» (Naver) و پیامرسان «کاکائو»، نبض زندگی دیجیتال کرهایها هستند. کره جنوبی فیلترینگ شدید چین را ندارد، اما با «کیفیت برتر» توانست مردمش را در پلتفرم بومی نگه دارد.
ایران و چالش بومیسازی
مشکل بومیسازی در ایران، اغلب «فنی» نیست؛ «اعتمادی» و «سیاستی» است.
ما پلتفرمهای خوبی داریم (مثل تاکسیهای اینترنتی، فروشگاهها و مسیریابها) که مردم با رضایت استفاده میکنند. چرا؟ چون «نیاز واقعی» را بهتر از نمونه خارجی رفع کردند.
اما در حوزه پیامرسان و جستجو، چالش وجود دارد. حکمرانی صحیح یعنی:
- حمایت از پلتفرم بومی برای رسیدن به کیفیت رقابتی (نه فقط پول پاشیدن، بلکه ایجاد بازار).
- تضمین حریم خصوصی کاربر در قانون (تا مردم نترسند).
- اتصال خدمات دولت الکترونیک به پلتفرمهای بومی (ایجاد مزیت انحصاری).
نتیجهگیری: پلتفرم به مثابه خاک
در قرن ۲۱، پلتفرمها حکم «خاک» را دارند. اگر شما روی پلتفرم اینستاگرام کسبوکار میکنید، یعنی در خاک آمریکا مغازه زدهاید و باید تابع قوانین و مالیات (توجه) آنها باشید.
بومیسازی، تلاش برای ساختن «خاکِ دیجیتالِ ملی» است. این کار سخت است، هزینه دارد و زمان میبرد، اما برای کشوری که میخواهد «مستقل» بماند، تنها راه ممکن است. بدون پلتفرم بومی، استقلال سیاسی یک شوخی است.