سپرِ قانونی؛ آیا اینستاگرام مسئولِ توهینهای کاربرانش است؟
سپرِ قانونی؛ آیا اینستاگرام مسئولِ توهینهای کاربرانش است؟ (بررسی Section 230 – حکمرانی رسانه قسمت ۴۷)
مقدمه: پارادوکسِ مسئولیت
تصور کنید شما صاحب یک روزنامه هستید. اگر نویسندهای در روزنامه شما مقالهای بنویسد و در آن به کسی تهمت بزند یا دروغی منتشر کند، چه کسی دادگاهی میشود؟ هم نویسنده و هم شما (به عنوان ناشر).
حالا تصور کنید شما صاحب یک شرکت تلفن هستید. اگر دو نفر با تلفن شما با هم صحبت کنند و نقشه قتل بکشند، آیا شما مسئول هستید؟ خیر. شما فقط «زیرساخت» را فراهم کردهاید.
سوال بزرگ حکمرانی اینترنت این است: «پلتفرمهای اجتماعی (مثل اینستاگرام، تلگرام، توییتر) شبیه روزنامهاند یا شبیه شرکت تلفن؟»
پاسخ به این سوال، سرنوشت قدرت در قرن ۲۱ را تعیین کرده است. در قسمت چهل و هفتم، به سراغ جنجالیترین قانون اینترنت در جهان میرویم: «بخش ۲۳۰» (Section 230).
۲۶ کلمهای که اینترنت را ساخت
در سال ۱۹۹۶، کنگره آمریکا قانونی تصویب کرد که بخشی از آن (بخش ۲۳۰ از قانون نزاکت ارتباطات) میگوید:
«هیچ ارائهدهنده یا کاربرِ سرویس کامپیوتری تعاملی، نباید به عنوان ناشرِ یا گویندهِ اطلاعاتِ فراهمشده توسطِ فراهمکنندهِ دیگرِ محتوا تلقی شود.»
به زبان ساده: پلتفرمها مسئولِ محتوایی که کاربرانشان میگذارند، نیستند.
این قانون، «سپرِ دفاعی» غولهای تک شد. یوتیوب، فیسبوک و توییتر با تکیه بر این قانون رشد کردند. آنها گفتند: “ما فقط یک پلتفرم (سکو) هستیم، نه ناشر. اگر کسی در پلتفرم ما دروغ گفت یا توهین کرد، به ما ربطی ندارد.”
چاقوی دولبه: قدرت بدون مسئولیت
مشکل از جایی شروع شد که پلتفرمها از حالت خنثی خارج شدند. آنها با استفاده از «الگوریتمها» شروع کردند به:
- پیشنهاد دادن محتوا (Recommendation).
- حذف برخی محتواها (Content Moderation).
- وایرال کردن برخی دیگر.
منتقدان میگویند: “وقتی شما با الگوریتم انتخاب میکنید که چه چیزی دیده شود، دیگر فقط یک لوله تلفن نیستید؛ شما دقیقاً دارید کارِ سردبیری (ناشری) میکنید!”
بنابراین، پلتفرمها از مزایای “ناشر بودن” (درآمد تبلیغاتی و کنترل افکار) استفاده میکنند، اما از زیر بار مسئولیتهای آن (پاسخگویی قانونی بابت محتوای مضر) با سپرِ بخش ۲۳۰ فرار میکنند.
تغییر جهت جهانی: مسئولیتپذیری پلتفرم
امروز در دنیا، اجماعی علیه این مصونیت مطلق شکل گرفته است.
- در اروپا: قانون DSA (قانون خدمات دیجیتال) تصویب شد که میگوید پلتفرمهای خیلی بزرگ (VLOPs) مسئول ریسکهای سیستمی خود هستند. اگر الگوریتمِ تیکتاک باعث ترویج خودکشی در نوجوانان شود، تیکتاک مسئول است و باید جریمه شود.
- در آمریکا: بحثهای داغی برای اصلاح بخش ۲۳۰ جریان دارد تا پلتفرمها را در قبال محتوای غیرقانونی پاسخگو کنند.
وضعیت در ایران: مسئولیت کاربر یا پلتفرم؟
در حقوق ایران، هنوز مرز دقیقی برای مسئولیت پلتفرمهای داخلی (مثل ایتا، روبیکا، آپارات) تعریف نشده است.
آیا اگر کاربری در آپارات ویدیوی مجرمانه بگذارد، مدیر آپارات باید دادگاهی شود؟
حکمرانی هوشمند میگوید: پلتفرم تا زمانی که از وجود محتوای مجرمانه آگاه نشده، مسئول نیست. اما به محض دریافت گزارش (Notice)، موظف است آن را حذف کند (Takedown). اگر حذف نکرد، شریک جرم است.
این مدل (Notice and Takedown)، تعادلی بین آزادی بیان و امنیت ایجاد میکند.
نتیجهگیری
دورانِ «قدرتِ بدون مسئولیت» برای پلتفرمها به پایان رسیده است. حکمرانی رسانه یعنی نشاندنِ غولهای تکنولوژی روی صندلی پاسخگویی. آنها نمیتوانند همزمان هم «پادشاهِ محتوا» باشند و هم وقتی مشکلی پیش میآید، ادعا کنند «ما فقط یک پستچی هستیم!».