اخلاق در روابط عمومی؛ مرز باریک بین «اقناع» و «دروغ» کجاست؟ (روابط عمومی راهبردی – قسمت ۲۴)

مقدمه: وسوسه‌ی ماکیاولیستی

در دنیای پرفشار مدیریت، جایی که رقابت بر سر جذب بودجه، دانشجو و اعتبار بالاست، مدیران روابط عمومی دائماً با یک وسوسه شیطانی روبرو هستند: «کمی واقعیت را تغییر دهیم تا اوضاع بهتر به نظر برسد.»

شاید فکر کنند: «چه اشکالی دارد اگر آمار رضایت دانشجویان را ۱۰ درصد بالاتر اعلام کنیم؟» یا «چه می‌شود اگر خبر آتش‌سوزی کوچک در آزمایشگاه را کلاً سانسور کنیم؟»

اینجاست که مرز باریک میان «روابط عمومی حرفه‌ای» و «فریبکاری» (Deception) مشخص می‌شود. در قسمت بیست و چهارم، می‌خواهیم به موضوع چالش‌برانگیز «اخلاق در روابط عمومی» بپردازیم و ببینیم چرا در درازمدت، «صداقت» سودآورترین استراتژی است.

اسپین دکترها (Spin Doctors) و مرگ اعتماد

در غرب، اصطلاحی وجود دارد به نام «اسپین دکتر» (Spin Doctor). این افراد متخصصانی هستند که حقایق تلخ را می‌گیرند و چنان می‌چرخانند (Spin) که شیرین و مثبت به نظر برسد. آن‌ها با کلمات بازی می‌کنند تا دروغ نگویند، اما حقیقت را هم نگویند.

شاید یک اسپین دکتر بتواند امروز یک بحران را به نفع سازمان تمام کند، اما او در حالِ «خوردن از اصل سرمایه» است. سرمایه اصلی یک دانشگاه یا سازمان، «اعتماد عمومی» است.

وقتی مخاطب (دانشجو، استاد، مردم) یک بار بفهمد که شما با کلمات بازی کرده‌اید تا فریبش دهید، دیگر حتی راست‌ترین حرف‌های شما را هم باور نمی‌کند. بازسازی اعتمادِ از دست رفته، سال‌ها زمان می‌برد و گاهی غیرممکن است.

منشور اخلاقی: خطوط قرمز کجاست؟

روابط عمومی تراز انقلاب اسلامی و آکادمیک، باید بر اساس اصول اخلاقی مشخصی حرکت کند. مهم‌ترین این اصول عبارتند از:

۱. ممنوعیت دروغ و تحریف:

هرگز، تحت هیچ شرایطی (حتی به بهانه مصلحت)، نباید داده‌های غلط منتشر کرد. اگر نمی‌توانید همه حقیقت را بگویید، سکوت کنید؛ اما دروغ نگویید.

۲. شفافیت در منبع:

اگر مطلبی «رپورتاژ آگهی» است و بابتش پول داده‌اید، باید مشخص باشد. اگر متنی نظر شخصی یک مدیر است، نباید به عنوان «نظر کل دانشگاه» منتشر شود.

۳. احترام به شعور مخاطب:

استفاده از تیترهای زرد (Clickbait)، دستکاری عکس‌ها با فتوشاپ برای شلوغ نشان دادن سالن، یا استفاده از اکانت‌های فیک برای تعریف از سازمان در کامنت‌ها، توهین به شعور مخاطب و عملی غیراخلاقی است.

معضلِ «هدف وسیله را توجیه می‌کند»

برخی مدیران با استدلال‌های ماکیاولیستی می‌گویند: «هدف ما حفظ آبروی دانشگاه است، پس مجازیم این خبر بد را پنهان کنیم.»

پاسخ اخلاق حرفه‌ای این است: «آبروی واقعی در صداقت است، نه در پنهان‌کاری.»

سازمانی که شجاعت دارد بگوید «ما اشتباه کردیم و در حال جبران هستیم»، نزد افکار عمومی بسیار محترم‌تر است.

نتیجه‌گیری: قطب‌نمای اخلاقی

مدیر روابط عمومی، باید «وجدان بیدار سازمان» باشد. شما نگهبان دروازه‌های اخلاقی سازمان هستید. اخلاق در روابط عمومی، یک کالای لوکس نیست؛ بلکه «شرط بقا» در عصر شفافیت اطلاعاتی است.