وقتی منطق خاموش میشود و هیجان فرمان میدهد (جنگ شناختی – قسمت ۱۹)
هک کردن مغز؛ وقتی منطق خاموش میشود و هیجان فرمان میدهد (جنگ شناختی – قسمت ۱۹)
مقدمه: چرا نخبگان فریب میخورند؟
یکی از سوالات پرتکرار و معماگونه در حوادث اجتماعی و سیاسی این است: «چرا افراد تحصیلکرده، اساتید دانشگاه و نخبگان، گاهی فریبِ اخبار جعلیِ سادهلوحانه را میخورند؟» مگر قرار نیست سواد و دانش، سپری در برابر فریب باشد؟
پاسخ در «روانشناسی» نیست، بلکه در «زیستشناسی» (Biology) و ساختار مغز انسان نهفته است. در جنگ شناختی، دشمن با دانشِ دقیق از معماری مغز، مکانیزمهایی را فعال میکند که حتی باهوشترین افراد را نیز به زانو درمیآورد.
در قسمت نوزدهم، میخواهیم وارد اتاق فرماندهی بدن شویم و پدیده «دزدیدن آمیگدال» (Amygdala Hijack) را بررسی کنیم. جایی که بیولوژی، علیه عقلانیت کودتا میکند.
دو فرمانده در یک مغز
برای درک این موضوع، باید بدانیم که مغز ما دو مرکز فرماندهی اصلی دارد که دائماً در حال رقابت هستند:
-
کورتکس پیشانی (Prefrontal Cortex):
- وظیفه: تفکر منطقی، تحلیل، استدلال، برنامهریزی و کنترل نفس.
- ویژگی: کند، دقیق، انرژیبر. (این بخش، “انسانِ متفکر” یا “پروفسور” مغز است).
-
آمیگدال (Amygdala):
- وظیفه: پردازش احساسات، ترس، خشم و واکنشهای بقا (جنگ یا گریز).
- ویژگی: بسیار سریع، غیردقیق، غریزی. (این بخش، “انسانِ اولیه” یا “سگ نگهبان” مغز است).
مکانیزم هک: دزدیدن آمیگدال
دانیل گولمن، روانشناس مشهور، اصطلاح «Amygdala Hijack» را ابداع کرد.
وقتی انسان با یک تهدید فوری (واقعی یا خیالی) مواجه میشود، آمیگدال اعلام وضعیت قرمز میکند. در این حالت، مغز برای حفظ بقا، جریان خون و اکسیژن را از «کورتکس» (بخش منطقی) قطع کرده و به سمت ماهیچهها و آمیگدال هدایت میکند.
نتیجه؟ «خاموشیِ عقل.»
در لحظه ترس شدید یا خشم شدید، شما نمیتوانید منطقی فکر کنید. نه اینکه نخواهید؛ بیولوژیکاً نمیتوانید. ضریب هوشی (IQ) شما در این لحظات به شدت افت میکند.
رسانه به مثابه محرکِ آمیگدال
در جنگ شناختی، تمام تلاش دشمن این است که شما را در وضعیت «آمیگدال» نگه دارد و نگذارد «کورتکس» روشن شود.
چگونه؟
- تیترهای شوکآور: “فوری! جنایت هولناک!” (تحریک ترس).
- تصاویر خشن و خونآلود: دیدن خون، آمیگدال را بلافاصله فعال میکند.
- اخبار متناقض و سریع: ایجاد حسِ اضطرار و ابهام.
وقتی شما در کانالهای تلگرامی اسکرول میکنید و پشت سر هم اخبار منفی و ترسناک میبینید، مغزتان در وضعیت «جنگ و گریز» قفل میشود. در این حالت، اگر یک خبر دروغِ احمقانه هم به شما بدهند، آن را باور میکنید و فوروارد میکنید، چون “پروفسورِ مغزتان” (کورتکس) بیهوش است و “سگِ نگهبان” (آمیگدال) دارد پارس میکند.
راهکار دفاعی: قانونِ ۱۰ ثانیه
چگونه میتوان از این هکِ بیولوژیک نجات یافت؟
راهکار، بازگرداندن خون به کورتکس است. و این کار نیاز به «زمان» دارد.
آمیگدال سریع است، اما کورتکس کند است. اگر بعد از دیدن یک خبرِ هیجانی، فقط ۱۰ ثانیه مکث کنید، چند نفس عمیق بکشید و از خودتان بپرسید: «آیا این خبر منبع دارد؟»، شما به کورتکس اجازه دادهاید که دوباره آنلاین شود.
دفاع شناختی یعنی تمرینِ «مکث کردن». دشمن روی سرعتِ واکنشِ شما حساب باز کرده است؛ با کُند کردنِ واکنش، نقشه او را خنثی کنید. نخبگی به مدرک تحصیلی نیست؛ به تواناییِ روشن نگه داشتنِ چراغِ عقل در طوفانِ هیجان است.
