شبکه ملی اطلاعات؛ قطع اینترنت یا زیرساخت قدرت؟ (حکمرانی رسانه – قسمت ۲۰)
شبکه ملی اطلاعات؛ قطع اینترنت یا زیرساخت قدرت؟ (حکمرانی رسانه – قسمت ۲۰)
مقدمه: مظلومیت یک واژه فنی
شاید هیچ واژهای در ادبیات رسانهای و سیاسی ایران، به اندازه «شبکه ملی اطلاعات» (National Information Network) دچار کجفهمی، تحریف و سیاستزدگی نشده باشد. به محض شنیدن این نام، ذهنِ بخش بزرگی از جامعه به سمت مفاهیمی مثل «اینترانت»، «قطع ارتباط با جهان»، «سانسور» و «مدل کره شمالی» میرود.
اما اگر عینک سیاستزدگی را برداریم و از منظر «حکمرانی سایبری» و «امنیت ملی» به موضوع نگاه کنیم، واقعیت کاملاً متفاوت است. شبکه ملی اطلاعات، نه یک ابزار برای انزوا، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر برای بقا در عصر دیجیتال است.
در قسمت بیستم از دوره «رسانه تراز»، میخواهیم این مفهوم را از منظر فنی و استراتژیک کالبدشکافی کنیم و ببینیم چرا کشورهای پیشرفته جهان (از آلمان تا کره جنوبی) سالهاست که شبکه ملی خود را تکمیل کردهاند.
تعریف دقیق: خانه امن در دهکده جهانی
بیایید با یک مثال ساده شروع کنیم. تصور کنید شما در یک شهر بزرگ (اینترنت جهانی) زندگی میکنید. آیا منطقی است که لولهکشی آب و سیمکشی برق خانه شما، از طریق خانه همسایه (کشورهای دیگر) رد شود و بعد به اتاق خواب شما برسد؟ قطعاً خیر.
شبکه ملی اطلاعات یعنی:
ایجاد زیرساختی مستقل، امن و پایدار در داخل کشور که در آن:
- درخواستهای داخلی (مثلاً باز کردن سایت دانشگاه تهران توسط دانشجو در تهران)، در داخل کشور مسیریابی شود و لازم نباشد تا سرورهای آلمان یا آمریکا برود و برگردد (افزایش سرعت و کاهش هزینه).
- دادههای حیاتی مردم (بانکی، پزشکی، هویتی) در دیتاسنترهای داخلی میزبانی شود.
- اگر اینترنت جهانی به هر دلیلی (تحریم آمریکا یا قطع کابلهای زیردریایی) قطع شد، خدمات داخلی کشور فرونپاشد.
بنابراین، شبکه ملی اطلاعات به معنای «قطع اینترنت جهانی» نیست؛ بلکه به معنای «استقلال زیرساخت» برای کاهش آسیبپذیری است.
استقلال دیجیتال: تجربه جهانی
برخلاف تصور رایج، ایران تنها کشوری نیست که به دنبال این مدل است.
- کره جنوبی: یکی از پرسرعتترین اینترنتهای جهان را دارد، دقیقاً به خاطر اینکه بیش از ۸۰ درصد ترافیک مصرفی مردمش روی شبکه داخلی و پلتفرمهای بومی (مثل موتور جستجوی Naver) میچرخد.
- آلمان و اتحادیه اروپا: پس از افشاگریهای اسنودن درباره جاسوسی آمریکا، آنگلا مرکل طرح «شنگن اینترنتی» را پیشنهاد داد تا ترافیک دادههای اروپا از داخل خاک اروپا عبور کند و به آمریکا نرود.
- روسیه: قانون Runet را تصویب کرد و حتی مانور قطع اینترنت را با موفقیت اجرا کرد تا مطمئن شود اگر غرب آنها را تحریم کرد، سیستم بانکی و اداری روسیه فلج نمیشود.
سناریوی روز مبادا: اگر آنها قطع کنند چه؟
منتقدان شبکه ملی اطلاعات معمولاً نگران این هستند که «حکومت اینترنت را قطع کند». اما یک نگرانی بزرگتر و استراتژیکتر وجود دارد: «اگر آمریکا اینترنت را روی ما قطع کند چه؟»
ما در عصری زندگی میکنیم که اینترنت، اکسیژنِ اقتصاد و اداره کشور است. اگر فردا صبح، شرکتهای آمریکایی تصمیم بگیرند دامنههای داتآیآر (.ir) را مسدود کنند، یا مسیریابی (Routing) ترافیک ایران را قطع کنند، چه اتفاقی میافتد؟
- آیا کارتخوانهای فروشگاهها کار میکنند؟
- آیا سیستم نسخه الکترونیک بیمارستانها فعال میماند؟
- آیا دانشگاهها میتوانند ثبتنام کنند؟
بدون شبکه ملی اطلاعات، پاسخ به تمام این سوالات «خیر» است. کشوری که شبکه ملی ندارد، در واقع «مستاجر» اینترنت آمریکاست و صاحبخانه هر لحظه میتواند اثاثیهی او را بیرون بریزد.
نتیجهگیری: امنیت، زیربنای توسعه
توسعه اقتصاد دیجیتال، دولت الکترونیک و شهرهای هوشمند، بدون داشتن یک زیرساخت امن و مستقل (شبکه ملی)، مانند ساختن برج روی ماسه است.
شبکه ملی اطلاعات، دژی است که از داراییهای دیجیتال ملت محافظت میکند. نخبگان دانشگاهی باید پیشتازِ تبیینِ این ضرورت فنی باشند و اجازه ندهند که روایتهای زرد و سیاسی، مانع از درک اهمیت استراتژیک این زیرساخت شود.